Hotel Modern

Theatergroep Hotel Modern beeldt het lijden in Auschwitz uit met poppen van klei en ijzerdraad. "De realiteit kun je niet tonen, wel de massaliteit."

De mensen van Theatergroep Hotel Modern, Pauline Kalker, Arlène Hoornweg en Herman Helle, bewegen zich rustig tussen de gebouwen door, als halfgoden, onzichtbaar voor de kleine mensjes. Met lange, dunne stokjes bewegen ze de poppetjes. Een mannetje veegt het kamp. Van veraf zie je hoe groot het terrein is, hoe desolaat.

Eerder was er al een voorstelling over de Eerste Wereldoorlog, nu buigt Hotel Modern zich over Auschwitz. Met drieduizend poppetjes.'Wij moeten het nu gaan vertellen, en niet meer de ouderen.'

De makers hebben een vorm gevonden die het mogelijk maakt het opnieuw over dit beladen onderwerp te hebben: Om aan de orde te stellen tot welke uitersten mensen in staat zijn. In alle oprechtheid.

Is dat mogelijk: het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz tot uitbeelding brengen met behulp van wat zand, papier, kartonnen modellen van barakken en duizenden kleine poppetjes? Het klinkt als een volkomen idiote onderneming, bijna als heiligschennis en ook als iets volkomen overbodigs: waarom zou er over de verschrikkingen van Auschwitz een theatervoorstelling moeten worden gemaakt?

De speelsheid van het poppenspel is vanaf het begin in grimmigheid gedompeld: hologig en met verwrongen monden schokwandelen de slachtoffertjes hun dood tegemoet. Hoewel het poppenspel en de verfilming elkaar geraffineerd en ingenieus in evenwicht houden, is het toch de maquette zelf die het krachtigste verhaal vertelt.

Speelgoed. Een treintje, huisjes, poppetjes. Je ogen zien het donders goed, maar je wilt het niet waar hebben. Je allereerste reactie is verzet. Dit is geen concentratiekamp. Maar dat is het wel. Er is geen ontkomen aan. De hele toneelvloer is gevuld met barakken, wachttorens, prikkeldraad, schijnwerpers. Doodlopende rails, een poort met 'Arbeit macht frei' in lichtende letters erboven en uit de luidsprekers schalt ‘Die Fahne hoch'. Hotel Modern speelt een dag in het kamp na.

Weten we nog niet genoeg van Auschwitz? Als je het woord intypt bij de digitale catalogus van de NIOD-bibliotheek zijn er meer dan zeshonderd treffers. Maar dat zijn wetenschappelijke verhandelingen, ooggetuigenverklaringen, procesverslagen en dergelijke. Het blijven letters op papier. Hoe het daar toeging is natuurlijk nauwelijks te bevatten.

In de voorstelling Kamp wordt de onvoorstelbare Holocaust letterlijk hanteerbaar gemaakt. Het zichtbaar zijn van de spelers tijdens de voorstelling is daarbij een troost: de handen die zorgen dat de verschrikking op de toneelvloer wordt uitgespeeld, zijn tegelijkertijd de handen van de mensen die het drama willen navertellen, die het belang ervan inzien dat het niet vergeten wordt.

We zien hoe de doodsfabriek haar werk doet. Zonder de schreeuwende 'befehlen' van de nazi's. Zonder gegil of angstkreten van slachtoffers die vermoord zullen worden. Alleen de typische mechanische geluiden, die bij het ritme van een dag in een concentratiekamp horen. Het publiek geeft daar een eigen diepe betekenis aan.

Hoe maak je de verschrikkingen van Auschwitz inzichtelijk en zelfs invoelbaar? Hotel Modern komt dicht in de buurt met de theatervoorstelling ‘Kamp’ – een miniatuur van het concentratiekamp. Het verhaalt over de verschrikkingen onder het regime van Hitler en grijpt rechtstreeks terug op de familiegeschiedenis van Pauline Kalker, één van de maaksters. Zij heeft haar opa nooit gekend omdat hij om het leven kwam in Auschwitz.

Hotel Modern will mit „Kamp“ die absolute Entmenschlichung des NS-Vernichtungssystems zeigen. Individuelles Leiden wird von Hotel Modern nicht in den Vordergrund gestellt, man zwingt die Zuschauer eher in die Distanz. Verstörend ist das Stück dennoch. Die Performer wollen, dass die Opfer und Täter trotz aller Verkleinerung als Menschen erkennbar bleiben. Das gelingt ihnen.

The nearly hour-long show has no dialogue, but there is sound from small microphones, which amplify the sweeping, and from the miniature railway, as well as added recorded effects that include the sounds of wind, swallows, industrial clanging and a screeching squeak from a cart that Mr. Helle taped while visiting Auschwitz itself.